\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n Er bod y calendr yn dweud mai mis Mai oedd hi, prin y gellid credu hynny oherwydd mor oer oedd y tywydd wrth i ni gychwyn ar y daith. Ta waeth am hynny, roedd 15 o ddewrion y Gr\u0175p Hanes am fynd i bellafoedd Sir Feirionydd am y diwrnod.<\/span><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/span><\/p>\n Ein nod cyntaf oedd cyfarfod ein cyfaill Steffan ab Owain yn yr Oakley Arms ger Plasty Tanybwlch – am baned!<\/span><\/span><\/p>\n Tra yna cawsom sgwrs gydag ymwelwyr o Dregaron oedd am wneud dipyn o gerdded yn yr ardal. <\/span><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/span><\/p>\n Anodd iawn oedd meddwl am droi allan eto i\u2019r oerni ond dilyn Steffan fu raid, tuag yr A470. Roedd yr ardal hon yn hollol ddieithr i nifer o\u2019r parti, a chawsant dipyn o fraw o wybod mai atomfa niwclear oedd yr adeilad mawr yn y pellter. Cyfeiriodd un o\u2019r gr\u0175p at y ffaith mai Syr Basil Spence, sef y pensaer a fu\u2019n gyfrifol am Gadeirlan Coventry, oedd hefyd yn bensaer ar adeilad yr atomfa.<\/span><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span><\/span><\/p>\n Cyn i ni gyrraedd yr atomfa, fodd bynnag, bu\u2019n rhaid cymryd troad i\u2019r chwith a mynd ar hyd l\u00f4n gul ac o dan bont isel iawn – beth oedd uchder y bws bach? Roedd yn rhy oer i fynd o gwmpas mewn bws heb do! Erbyn hyn roedd Steffan wedi hen ddiflannu a rhaid oedd ei ddal<\/span><\/span><\/p>\n Caer Rufeinig yw Tomen y Mur a adeiladwyd yn 78 OC pan fu\u2019r llywodraethwr Gnaeus Julius Agricola yn ymgyrchu yn yr ardal. Credir fod y gaer wedi ei gadael erbyn canol yr ail ganrif. Mil o flynyddoedd yn ddiweddarach, yng nghyfnod y Normaniaid, fe ailfeddianwyd ac atgyfnerthwyd y safle gyda mwnt neu domen o fewn yr hen furiau. Mae\u2019n debyg mai William II (Rufus) oedd yn gyfrifol am y gwaith er mwyn gwrthsefyll y Cymry<\/span>\u00a0 <\/span>gwrthryfelgar ym 1095. Erbyn hyn mae\u2019r lle dan ofal Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri. Cafwyd caniat\u00e2d y ffermwr i groesi ei dir gan Steffan ac roedd hi yn ddifrifol o oer wrth i ni wneud ein ffordd at y safle, a gan mai ef oedd y gyntaf i gyrraedd adfeilion Ffermdy Tomen y Mur, roedd Steffan wedi sicrhau cornel cysgodol i ymochel ynddi i ddweud yr hanes wrthym.<\/span><\/span><\/p>\n Gellir gweld nifer o olion Rhufeinig diddorol yno, gan gynnwys amffitheatr fechan, baddondy a <\/span>mansio <\/span><\/i>sef<\/span> gwesty ar gyfer teithwyr. Roedd y gaer ar ffordd Rufeinig Sarn Helen, a gellir gweld olion y ffordd yn y cyffiniau hefyd, gan gynnwys olion y bont lle’r oedd yn croesi Nant Tyddyn-yr-ynn, ychydig islaw Llyn yr Oerfel. Hwn oedd yn cyflenwi d\u0175r i’r gaer. Rhedai ffordd Rufeinig arall drosodd i Bennant-Lliw ac i gaer Rufeinig Caer Gai ger Llanuwchllyn.<\/span><\/span><\/p>\n \u00a0<\/span>Mae\u2019r llun ar y dde yn dangos y<\/span>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/span>mwnt o fewn<\/span>\u00a0 <\/span>y muriau \u2013 Tomen y Mur\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/span><\/p>\n \u00a0 \u00a0 Mae cyfeiriad at Domen y Mur, dan yr enw “Mur y Castell” yn y bedwaredd gainc o\u2019r Mabinogi, chwedl Math fab Mathonwy. Mae Lleu Llaw Gyffes a Blodeuwedd yn byw yno, wedi i Blodeuwedd gael ei chreu gan y dewin Gwydion fel gwraig i Lleu. \u00a0<\/em>Roedd yn amser erbyn hyn i ffarwelio a Steffan ac i ddiolch iddo am roi\u2019r hanes diddorol am y fro, gyda\u2019r golygfeydd gwych o\u2019n cwmpas ac, er yr oerni, ar ddiwrnod anhygoel o braf. Y cam nesaf oedd ymweld \u00e2 Chanolfan Treftadaeth Llys Ednowain yn Nhrawsfynydd. Yno cawsom sgwrs gan Mr Isgoed Williams MBE am y ganolfan arbennig hon sydd nid yn unig yn amgueddfa ryngweithiol sy\u2019n dehongli hanes y pentref ond hefyd yn hostel i ymwelwyr. Canolbwynt y ganolfan yw\u2019r hanes am Sant John Roberts (1577-1610) ac wrth gwrs Hedd Wyn (1887-1917).\u00a0Roedd amser yn rhedeg yn brin a rhaid oedd ffarwelio a symud ymlaen ar frys am bryd o fwyd yn y Cross Foxes, Brithdir cyn cyfarfod ag Adele Thackray o CADW yng Nghastell y Bere. Erbyn hyn roedd y glaw yn ei harllwys hi ond wrth i nes\u00e1u at y Castell fe ostegodd ac fe brafiodd ychydig. Roedd Adele a’i chydweithiwr Ian Halfpenney yn disgwyl amdanom ger y maes parcio. Bu Adele ag Ian yn gymorth mawr i ni ers i\u00a0 ni sefydlu\u2019r Gr\u0175p.<\/p>\n Adeiladwyd Castell y Bere gan Llewelyn Fawr yn yr 1220au gyda\u2019r bwriad o gadw <\/span><\/span>rheolaeth dros y boblogaeth leol ac i amddiffyn y rhan de orllewinol o dywysogaeth Gwynedd. Ganwyd Llewelyn Fawr yng Nghastell Dolwyddelan\u00a0 a welsom yn gynharach ac mae cofgolofn iddo i\u2019w weld yn y Sgw\u00e2r yng Nghonwy. Yn dilyn marwolaeth ei \u0175yr, Llewelyn ein Llyw Olaf yn y rhyfel gydag Edward I ym 1282, aeth Castell y Bere i ddwylo\u2019r Saeson. Mae ei leoliad ar graig fryn ym mhen uchaf Cwm Dysynni yn ddatganiad cryf am bwysigrwydd yr un oedd yn rheoli yma. I ychwanegu at gryfder yr amddiffynfa hon, roedd Afon Dysynni yn foryd ar y pryd a\u2019r m\u00f4r yn dod i fynnu at ragfuriau\u2019r castell.<\/p>\n![\"Spring](\"http:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/wp-content\/uploads\/2017\/02\/Spring-trip-2013.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a>\u00a0<\/a><\/span><\/span><\/p>\n<\/a><\/p>\n