Cafodd unrhyw un oedd yn disgwyl am hanes teimladwy anturiaethau milgi eu siomi oherwydd nid ci oedd \u2018Whippet\u2019 ond tanc o\u2019r Rhyfel Byd 1af. Comander y tanc oedd Clement Arnold o Landudno ac roedd y plot cywrain a w\u00ebwyd gan Adrian yn dod yn fyw wrth iddo adrodd nifer o hanesion o bwys lleol a chenedlaethol oedd yn haeddu ein sylw.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Roedd teulu Arnold yn berchennog ar y siop dillad enwog yn Stryd Mostyn yn Llandudno. Sefydlwyd y siop gan William Arnold a ddaeth i Landudno ym 1882 – ei nod oedd \u201cgwerthu nwyddau o ansawdd da am bris teg\u201d. Dywedwyd amdano hefyd mai ef oedd yn gyfrifol am ddod a chonffeti i\u2019r wlad ar \u00f4l iddo ei weld mewn ffair masnach ym Mharis yn yr 1890au. Agorwyd siop Arnold yn Rochester House (Principality rwan) ac yna ehangwyd i\u2019r adeilad drws nesaf. Ym 1936, daeth y ddwy siop yn un, gan greu\u2019r siop enwog efo dwy ffrynt a fu mor boblogaidd efo siopwyr hyd nes iddo gau ym 1989. <\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Magwyd 5 o feibion gan William a\u2019i wraig Ellen yn eu cartref, Causeway, Stryd Lloyd. Clement oedd y trydydd mab ac fe aeth i Ysgol John Bright ac yn ddiweddarach fe oedd y cyn-ddisgybl cyntaf i fod yn Llywodraethwr yr Ysgol.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Ar ddechrau\u2019r Rhyfel Byd 1af, ymunodd Clem a\u2019r 17eg bataliwn Catrawd \u2018King\u2019s Liverpool\u2019 fel preifat. Fe nodwyd ei botensial fel arweinydd ac ym 1915 cafodd ei ddewis i gael ei hyfforddi ac yna fe\u2019i comisiynwyd i fod yn swyddog. Yng Ngorffennaf 1916, bu\u2019n brwydro gyda\u2019r milwyr traed yn Frwydr y Somme; yn fuan wedyn cafodd ei drosglwyddo i\u2019r Corfflu Tanciau, efallai wedi cael ei ddylanwadu gan yr amodau difrifol oedd wedi dioddef yn y ffosydd, a hefyd am fod ei ddau frawd hynach, Bill ag Arthur eisoes yng Nghorfflu\u2019r Tanciau. Roedd rhyfela tanc ar fin dechrau a pheiriannau cyntefig iawn oedd tanciau\u2019r cyfnod hyn o\u2019u cymharu \u00e2 rhai cyfoes: cawsant eu defnyddio am y tro cyntaf yn ymgyrch y Somme, ym Mrwydr Flers-Courcelette. Fe wnaeth Arthur Arnold enw iddo\u2019i hun yn y frwydr hon: gyrrodd ei danc trwy linellau\u2019r gelyn, ac er iddo gael ei anafu, aeth i roi cymorth i danc arall ac achub milwr oedd wedi\u2019i anafu. Dyfarnwyd iddo\u2019r \u2018Military Cross\u2019 gan fod un o\u2019r dynion cyntaf i gael arwisgiad am frwydrau tanc. Yn ddiweddarach yn y rhyfel, cafodd ei saethu trwy ei ysgyfant ac fe\u2019i hanfonwyd i Wersyll Carcharorion Rhyfel.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n <\/p>\n Dwy flynedd ar \u00f4l Brwydr y Somme, roedd dyluniadau tanciau wedi esblygu ac roedd trechiad tyngedfennol yr Almaenwyr ym Mrwydr Amiens yn bennaf oherwydd bod tua 600 o danciau Prydeinig a Ffrengig wedi cydweithredu gyda chorfflu\u2019r milwyr traed. Gwelwyd bod colledion yr Almaenwyr yn gam pwysig ym muddugoliaeth y Cynghreiriad a bu un tanc penodol yn rhan drawiadol yn y frwydr bwysig hon. \u2018Musical Box\u2019 oedd enw\u2019r tanc – adnabuwyd hefyd fel Tanc Rhif 344 – Tanc \u2018Whippet\u2019 yn pwyso 14.2 tunnell gyda chyflymdra uchaf o 8 m.y.a., dan awdurdod yr Is-Gapten Clement Arnold. Cafodd y tanciau Whippet yr enw oherwydd eu cyflymdra a\u2019r hawster i\u2019w trin – o\u2019u cymharu \u00e2 thanciau heddiw sydd \u00e2 chyflymdra uchaf o 37m.y.a. Roedd 8 m.y.a. yn gyflym iawn yn \u00f4l safonau\u2019r Rhyfel Byd 1af. Dechreuodd rhan Clem ym Mrwydr Amiens am 4.20 a.m. ar 8fed Awst 1918 ac fe ddisgrifir yr hanes clir yn yr hyn a ysgrifennodd yn ddiweddarach:<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n <\/p>\n \u201cAr \u00f4l ychydig o funudau, cefais fy hun a\u2019m mheiriant ar y blaen am fod gweddill y tanciau wedi cael eu gadael. Yn union o\u2019m mlaen gwelais gr\u0175p arall o danciau Prydeinig ac yn dilyn hwy oedd uned o droedfilwyr o Awstralia. Tua\u2019r adeg yma fe ymosodwyd arnom yn uniongyrchol gan fagnelau o fagnelfa Almaeneg ac ar yr ochr dde gwelais fod dau danc wedi dinistro . Roedd cymylau o fwg yn dod allan o\u2019r tanciau hyn a gwelais fod y criwiau wedi gallu dianc. Dioddefodd y milwyr troed oedd yn dilyn y peiriannau trwm llawer o golledion o\u2019r fagnelfa hwn. Cymerais hanner tro i\u2019r chwith a mynd yn groeslinol yn syth o flaen y fagnelfa hwn ac o bellter o 600 llath, medrais gael fy ngynau i ymosod ar y fagnelfa a\u2019i ddinistrio\u201d.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n <\/p>\n Parhaodd Clem, ei daniwr gynau a\u2019i gyrrwr, i fynd ymlaen traws gwlad, gan ddinistrio nifer o safleoedd y gelyn a thanio ar linellau o droedfilwyr Almaenig o bellter o 200 llath. Erbyn hyn roedd Musical Box yn symud ymlaen ar ei phen ei hun ac felly\u2019n denu holl ymgyrch y gelyn. Ar \u00f4l 10 awr o ymosodiadau parhaus, nid yn unig oedd lefel tanwydd y peiriant yn mynd yn isel ond roedd y cyflwr oddi mewn i’r tanc yn difirifol: y caniau petrol oedd ynghlwm i\u2019r tanc oddi allan yn gollwng a\u2019r petrol yn llifo i lawr y tu mewn. Bu\u2019n rhaid i\u2019r criw wisgo mygydau nwy i liniaru\u2019r nwyon. Roeddynt yn dioddef o flinder gwres a sblash bwledi – anafiadau a achoswyd trwy\u2019r cetris a saethwyd yn adlamu o\u2019u gynau peiriant. Fodd bynnag, doedd ganddynt ddim dewis ond i symud ymlaen ar grws\u00e2d un dyn y tu \u00f4l i linell y gelyn. Llwyddasant i gudd-ymosod ar lori oedd yn croesi pont, ond ar \u00f4l cael dau drawiad eger, cyneuwyd y petrol oedd yn gollwng gan ddinistrio\u2019r tanc yn llwyr gan y fflamau. Gyda\u2019u dillad ar dan a\u2019r tanc ar dranc, neidiodd y tri ohonynt allan i ganol y gelyn. Saethwyd William Carnie y gyrrwr yn ei ystumog a bu farw, ond cymerwyd y taniwr, Christopher Ribbans a Clem yn garcharorion oherwydd ymyrraeth swyddog Almaenig. <\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Yn ystod y Rhyfel Byd 1af roedd trigolion Llandudno wedi casglu\u2019r swm anhygoel o \u00a3400,000 (gyfystyr a \u00a323 miliwn heddiw) trwy\u2019r mudiad Cynilo Cenedlaethol ac fe gyflwynwyd tanc i\u2019r dref i gydnabod hyn. Ar 7fed Ionawr 1920, roedd yr ysgolion wedi cau am y prynhawn a llanwyd yr awyr a s\u0175n injan – yn sicr daeth hyn ag atgofion i\u2019r rhai a fu yn y rhyfe ac,am eu cyd-filwyr a gollwyd. Wrth lyw’r behemoth oedd neb llai na Clem. Ef oedd yn gyfrifol am osod y tanc ger y fynedfa i Marine Drive ger y tollborth. Mae clip o ffilm Pathe yn dangos y tanc yn ymlwybro i fynnu Stryd Mostyn trwy\u2019r torfeydd. Mae\u2019n debyg iddo orboethi ger y gyffordd a Stryd Gloddaeth ac fe drefnwyd cadwyn o\u2019r rhai oedd wedi dod i weld y digwyddiad i drosglwyddo bwcedi o dd\u0175r o d\u0177 gerllaw er mwyn i\u2019r tanc cael ailgychwyn. Bu\u2019r tanc ar ei safle ar Marine Drive tan 1931 pan gafodd ei werthu gan y Cyngor Dosbarth Trefol i fasnachwr sgrap o Fanceinion am \u00a31 – fe fyddai werth miliynau erbyn heddiw pe bae wedi goroesi! <\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Yn yr un flwyddyn cafodd y tanc ei sgrapio, derbyniodd Clem lythyr annisgwyl o\u2019r Almaen. Llythyr oedd hwn oddi wrth yr Uwchgapten Ernst von Maravic ac fe gyflwynodd ei hun trwy ddatgan mai ef oedd y swyddog a chymerodd Clem a thaniwr y tanc yn garcharorion gan eu hachub o\u2019r rhai oedd am eu lladd. Awgrymodd von Maravic dylai ef a Clem dod yn gyfeillion, a chytunodd Clem i hyn am ei fod mor ddyledus i\u2019r Uwchgapten a fei\u2019i wahoddodd i ddod i Landudno. Does dim sicrwydd a ddaeth von Maravic i Landudno, ond yn sicr fe aeth Clem i\u2019r Almaen. Ym 1936, trefnodd i gr\u0175p o bobl y dref, yn cynnwys aelodau o\u2019r Lleng Prydeinig a dynion busnes oedd yn chwilio am gyfleoedd i ehangu eu busnesau, fynd i\u2019r Almaen gyda Rothbury Coaches – cwmni roedd Clem yn rhan berchennog ohono. Roedd y criw yn cynnwys Charlie Payne, oedd yn dipyn o gymeriad o Landudno. Roedd dau mecanydd gyda hwy i wneud yn si\u0175r y buasai pawb yn cyrraedd pen y daith yn ddiogel. Cymerwyd dau ddiwrnod i gyrraedd Dover; o Calais aethant trwy Ypres, ac fe synnwyd Clem bod y dref wedi cael ei ailadeiladu mor gynhwysol, ac yna taith am 73 milltir ar hyd autobahn trawiadol yn yr Almaen. <\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Ar \u00f4l cyrraedd Freiburg daeth yr Uwchgapten von Maravic a Dr Franz Kerber, Arglwydd Faer y dref, i gyfarfod Clem. Gorymdeithiodd Clem gyda von Maraviuc at y gofeb rhyfel lle gosodasant dorch o flodau. Yna mynychwyd cyfarfod o bobl ieuanc ac roedd hwn yn nodedig oherwydd yr arddangosiad o wladgarwch – er, wrth edrych yn \u00f4l, ni fuasai Clem wedi bod mor edmygus oherwydd mudiad Ieuenctid Hitler oedd hwn. Yn yr un modd buasai wedi cadw pellter o Dr Kerber pe bae\u2019n gwybod ei fod i gael ei benodi\u2019n uwch swyddog gyda\u2019r SS ac felly yn chwarae rhan mewn llawer o erchyllterau\u2019r rhyfel.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Clement Arnold gyda von Maravic<\/p><\/div>\n Cyflwynodd von Maravic watsh artsgrifedig i Clem ynghyd, a\u2019r dager oedd yn ei feddiant pan gafodd ei ddal. Erbyn diwedd y degawd fodd bynnag, roedd y ddau ohonynt yn elynion unwaith eto. Ar yr adeg yma, roedd Clem yn Gomander ar uned leol y Fyddin Diriogaethol gyda\u2019i phencadlys yn Ffordd Argyle. Ym 1939 cafwyd ymgyrch recriwtio enfawr, gydag arddangosfeydd o ordnans ag areithiau yn Neuadd y Dref, gyda\u2019r canlyniad bod ugeiniau o wirfoddolwyr ieuanc wedi cael eu byddino i ymuno a Chatrawd 69 Canol y Fagnelaeth Frenhinol gyda dynion o Landudno ymysg y<\/span><\/span><\/span><\/span> <\/span><\/span><\/span><\/span>rhai oedd yn rhan o Fyddin D. Yn dilyn misoedd o hyfforddiant yn Llanelwy ac yna yn Chipping Sodbury, cafodd Lefftenant-Cyrnol John D\u2019Arcy ei benodi yn gomander. Trosglwyddwyd Clem i uned hyfforddi yn Watford lle bu\u2019n chwaraewr p\u00eal-droed i d\u00eem y dref pan yn gad\u00e9t yna ym 1915.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Ym mis Mai 1940, symudodd y gatrawd dramor ond ar \u00f4l 3 wythnos yn unig yn Ffrainc a Gwlad Belg gorchmynnwyd tanwyr Llandudno i wneud eu ffordd i Dunkirk. Daethant ar draws sefyllfa hollol anniben gyda thagfeydd ar y ffyrdd wrth i\u2019r milwyr a\u2019r dinasyddion ceisio dianc rhag y gelyn. Felly aeth yr Arglwydd Aylesford, comander Gr\u0175p D, a hwy ar wyriad i bentref o\u2019r enw Wormhout. Heb yn wybod iddo, cipiwyd y pentref gan yr Almaenwyr yn gynharach yn y dydd: wrth i\u2019r lor\u00efau ymlwybro i ganol y pentref, cafodd y lori oedd ar y blaen ei lwyr ddinistrio mewn fflamau. Roedd magnelwyr Llandudno wedi cael eu taflu\u2019n ddisymwth i frwydr ffyrnig law i law yn erbyn milwyr penboeth Almaenig oedd wedi cael eu hyfforddi\u2019n drylwyr. Yr unig <\/span><\/span><\/span><\/span>fodd i oroesi oedd rhedeg am eu bywydau. Cafodd rhai lloches mewn garej lle roeddynt yn gallu dringo fesul un, trwy ffenestr allan o olwg y ffordd, a neidio i mewn i nant fechan ac yna cerdded trwy\u2019r d\u0175r hyd nes cawsant loches arall, o dan bont. Buont yn ddigon ffodus i ddal sylw cerbyd Prydeinig ac felly cawsant eu cludo i Dunkirk. Mae\u2019n nodweddiadol i Uwch-sarsiant y Fagnelfa Arthur Steen o Ffordd Ty\u2019n y Coed achub lawer o fywydau wrth iddo arwain ei ddynion i ddiogelwch. <\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Yn y cyfamser, cipiwyd taniwr Tudor Parry o Stryd Lloyd ac aethpwyd ag ef a bron i 100 o garcharorion rhyfel eraill i sgubor fechan. Yma cafwyd cyflafan fwyaf creulon pan daflwyd grenadau i ganol y dynion oedd wedi\u2019u pacio mor gl<\/span><\/span><\/span><\/span>\u00f2s at ei gilydd yn y sgubor, a thaniwyd arnynt. Trwy ryw wyrth, goroesodd Tudor Parry ar \u00f4l iddo gael ei saethu\u2019n<\/span><\/span><\/span><\/span> unionsyth trwy ei geg gan filwr Almaenig; dychwelodd ym 1943 ar \u00f4l 3 blynedd mewn gwersylloedd carcharorion rhyfel. Roedd wedi ei glwyfo am oes ac er iddo roi tystiolaeth mewn ymchwiliad i droseddau rhyfel, ni chafodd unrhyw filwyr Almaenig eu cyhuddo ac wynebu cyfiawnder am erchyllterau Wormhout.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Replica o\u2019r sgubor yn Wormhout<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p><\/div>\n Cafodd Cyflafan Wormhpout ei goffau gyda replica o\u2019r sgubor ac mae\u2019r dref wedi gefeillio gyda Llandudno ers 1988. Collwyd 17 o filwyr o Gr\u0175p D, yn cynnwys wyth o Landudno, rhai wedi eu lladd yn y cuddymosodiad gwreiddiol a rhai wedi\u2019u llofruddio\u2019n ddidostur yn y sgubor. Cyrhaeddodd y rhai a oroesodd i Dunkirk yn y diwedd a bu\u2019n rhaid disgwyl am ddau diwrnod i gael eu hachub; bu farw Arthur Cimatti o Landudno ar y traeth ond fe ddychwelodd ei frawd oedd yn yr un gatrawd.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n <\/span><\/span><\/span><\/span>Unwaith oeddynt groesi\u2019r Sianel, cymerodd nifer o ddyddiau i ddod a Chatrawd 69 at ei gilydd – yn gyntaf yng Nghaersallog, yna Bae Colwyn ac yna Caernarfon. Ar \u00f4l hyn cafwyd seibiant hollol angenrheidiol cyn iddynt gael eu hanfon i Ynys Manaw ac yn ddiweddarach i arfordir Sussex lle roeddynt yn gweithredu tanciau gwrthawyrennol rhwng Hove a Worthing. <\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Ym 1942, gadawodd y gatrawd am fordaith, 7 wythnos o hyd, i\u2019r Aifft ar RMS Samaria; ar \u00f4l docio yn Zuez aethant ymlaen i ymladd yn 2il Brwydr El Alamein. Taniwyd 1,200 rownd o getris gan y dynion o Landudno ac ni laniodd yr un ffrwydryn ar eu safle hwy. Y diwrnod canlynol, roeddynt yn gorfod croesi maes ffrwydron Almaenig ac unwaith eto yn tanio ar safle\u2019r gelyn gan wneud cyfraniad i ildiad yr Almaenwyr. Treuliwyd gweddill y flwyddyn yn yr anialwch ac ym Mai 1943 roeddynt yn brwydro eto yng Ngogledd Affrica ym Mrwydr Enfidaville.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Ar \u00f4l cael seibiant byr, fe wnaethant enw iddynt eu hunain yn ddiweddarach yn y flwyddyn honno mewn brwydrau yn Salerno yn yr Eidal, ac yna hwylio i Balestina yn haf 1944. Yn Ebrill 1945 glaniwyd ym Marseilles a dechrau ar y ffordd i fynnu trwy Ffrainc, gan fynd trwy\u2019r un pentrefi a threfi, yn cynnwys Wormhout, y buont yn encilio drwyddynt ym 1940. Erbyn y mis nesaf, roedd y rhyfel drosodd ond ni chawsant eu dadfyddino tan Dachwedd 1945.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Yn \u00f4l adref, fe ffurfiwyd cangen Llandudno a Dyffryn Conwy o Gymdeithas y Magnelwyr Brenhinol a Clement Arnold yn Gadeirydd ac yn ddiweddarach, yn Llywydd. Pencadlys lleol Clwb y Tanwyr oedd 56 Stryd Mostyn a fu gynt ym meddiant y Lleng Prydeinig; mae\u2019r plac efydd oedd yn arfer bod ar y wal tu allan, erbyn hyn yn Amgueddfa\u2019r Ffrynt Cartref.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Cynhaliwyd aduniadau\u2019r gatrawd am nifer o flynyddoedd a pharhaodd Clem gyda\u2019i gysylltiadau a\u2019r Fyddin Diriogaethol. Ymysg ei swyddi eraill bu\u2019n capten ar Glwb Golff Maesdu, yn Gynghorydd ar y Cyngor Tref, sylfaenydd Siambr Fasnach Llandudno, Llywydd Cymdeithas Garddwriaethol Llandudno ac yn Ddirprwy Arglwydd Raglaw Sir Gaernarfon.- hyn oll wrth redeg y busnes teuluol, Arnold! Yn ei flynyddoedd cynharach bu\u2019n chwaraewr p\u00eal-droed i Landudno a chynrychiolodd Cymru yn badminton. Bu farw ym 1978 yn 84 mlwydd oed ac fe\u2019i claddwyd yn Llanrhos.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Llawer o ddiolch i Adrian am ei gyflwyniad rhagorol oedd nid yn unig yn adlewyrchu gwasanaeth anhygoel Clement Arnold i\u2019w wlad a\u2019i gymuned leol ond hefyd fe ddatgelwyd gymaint mwy o agweddau o\u2019n hanes. Fe gymeradwyir llyfr mwyaf diweddar Adrian <\/span><\/span><\/span><\/span>Llandudno\u2019s Military Heritage <\/i><\/span><\/span><\/span><\/span> i unrhyw un sydd yn dymuno archwilio ymhellach – cysylltwch \u00e2 <\/span><\/span><\/span><\/span>info@homefrontmuseum.co.uk<\/b><\/u><\/span><\/span><\/span><\/span> am fwy o fanylion.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n Addasiad o adroddiad <\/span><\/span><\/span><\/span>Lucinda Smith<\/b><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 15fed Ebrill 2021 a phawb ohonom dal dan glo oherwydd y pandemig Coronafeirws. Er hyn daeth oddeutu 45 o aelodau Gr\u0175p Hanes Deganwy at ei gilydd, unwaith eto yn eu cartrefi, y tro hwn i wrando ar sgwrs gan Adrian Hughes. Testun diddorol ei sgwrs oedd \u2018Milgi o\u2019r Enw Musical Box\u2019. Mae Adrian yn enwog […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-6124","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\n![\"\"](\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/wp-content\/uploads\/2021\/11\/MusicalBox-300x205.jpg\")
Dyma ddiwedd ymgyrch Clement Arnold.; fe\u2019i hanfonwyd i gamp Carcharorion Rhyfel yn Freiburg – trwy gyd-ddigwyddiad, yna hefyd oedd <\/span><\/span><\/span><\/span>ei frawd Arthur. Pan gafodd ei ryddhau ym 1919, dychwelodd Clem i Landudno a derbyniodd y DSO am yr hyn a wnaeth yn Amiens.<\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n![\"\"](\"http:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/Clement-Arnold-with-German-Officer-300x225.jpg\")
![\"\"](\"http:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/ReconstructedWormhoutBarn.jpg\")