{"id":6274,"date":"2021-12-06T16:59:51","date_gmt":"2021-12-06T16:59:51","guid":{"rendered":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/?page_id=6274"},"modified":"2021-12-06T16:59:51","modified_gmt":"2021-12-06T16:59:51","slug":"behind-the-box","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/cy\/behind-the-box\/","title":{"rendered":"Tu \u00f4l i\u2019r Blwch"},"content":{"rendered":"

Dros y flwyddyn a aeth heibio, mae\u2019r Gr\u0175p wedi mwynhau nifer o sgyrsiau rhagorol trwy Zoom a dwy daith gerdded lwyddiannus iawn. Fodd bynnag, roedd yn braf iawn cael<\/span><\/span><\/span> cyd<\/span><\/span><\/span>-gyfarfod<\/span><\/span><\/span> unwaith eto, wyneb yn wyneb, yn Eglwys yr Holl Saint ar noson braf ym mis Medi. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Croesawyd pawb i\u2019r cyfarfod gan ein Cadeirydd Kevin Slattery. Estynnodd croeso arbennig i Cefyn Burgess, ein siaradwr gwadd am y noson. Mae Cefyn yn ddylunydd tecstilau ac fe\u2019u hyfforddwyd yn y Coleg Celf Brenhinol (RCA) ac mae\u2019n aelod o\u2019r RCA. Mae ganddo stiwdio yn Rhuthun ac mae wedi gweithio mewn sawl cylch gan gynnwys ymchwil helaeth i gapeli yn Lerpwl ac UDA. Mae\u2019n ymwneud a gwaith parhaus yn Eglwys Gadeiriol Lerpwl gyda ffabrigau meddal i ddodrefn clustogau pen-glin a seddau, lliain allor corff yr Eglwys a Gorsedd yr Esgob ac mae wedi bod yn ymwneud ag Amgueddfa Sain Ffagan yng Nghaerdydd a chymunedau Cymreig ym Mhatagonia ac India. <\/span><\/span><\/span><\/strong><\/p>\n

Wrth agor ei sgwrs, dangosodd Cefyn i ni blwch rhoddion ar gyfer gwaith Cenhadol Eglwysi Methodistaidd Calfinaidd Cymreig yn India (sef teitl ei sgwrs). Dosbarthwyd y blychau hyn i aelodau Ysgolion Sul y Capeli yn ystod y 1960au ac roedd nifer o\u2019r rhai yn y gynulleidfa yn eu cofio – un yn cofio trio\u2019n aflwyddianus i gael darnau 6d allan o geg gul y blwch! Disgrifiodd sut, yn yr 1840au, hwyliodd cenhadon Methodistaidd Calfinaidd Cymru i India a gwneud teithiau llafurus i ogledd-orllewin India i diroedd pobl Khasi.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

I ddechrau, canolbwyntiodd Cefyn ar fywyd a gwaith Thomas Jon<\/span><\/span><\/span> es, a anwyd yn Sir Drefaldwyn ym 1810 a ddaeth yn genhadwr Methodistaidd Calfinaidd. Ar \u00f4l mordaith o 6 mis glaniodd Thomas Jones a’i wraig yn Calcutta ym 1841. Ychydig o lwyddiant a gafodd cenhadon cynharach gyda phobl Khasi o ran eu cylch gwaith cenhadol, ond dywedodd ein siaradwr wrthym nad oedd Thomas Jones wedi cyfyngu ei hun i achub eneidiau. Yn hytrach roedd achub pobl yr un mor bwysig iddo. Aeth y genhadaeth o dr\u00f6edigaeth law yn llaw ag ymdrechion i addysgu, annog hunanddibyniaeth a chodi ymwybyddiaeth am ofal iechyd. I’r perwyl hwnnw sefydlodd ysgolion a dysgodd sgiliau ymarferol fel gwaith saer a metel. Aeth llawer o ferched ifanc allan o Gymru i India i ddod yn athrawon yn yr ysgolion hyn.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Thomas Jones oedd y cyntaf i gyflwyno’r Wyddor Khasi yn y Sgript Rufeinig gan roi strwythur ffonetig iddi trwy ail-aseinio’r synau a gynrychiolir gan lythrennau amrywiol, yn wahanol i’r Sgript Bengali flaenorol a ddefnyddiodd Alexander Lish (a ddaeth i Fryniau Khasi cyn Thomas Jones) a Chenhadaeth y Bedyddwyr yn Serampore. Yn llenyddiaeth Khasi cyfeirir at Thomas Jones fel tad yr iaith Khasi.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Yn anffodus, aeth Thomas Jones i drafferth gyda’r pwerau trefedigaethol ynghylch eu triniaeth o’r Khasis. Rhoddwyd bownti ar ei ben, ond fe ddihangodd a ffoi i Calcutta. Bu farw o falaria ym 1849. Mae ei fedd yn Calcutta yn dal i gael gofal hyd heddiw.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Yna dangoswyd fideo i ni o fywyd Khasi heddiw gan gynnwys rhai lluniau o symbolau’r grefydd frodorol. Tynnwyd ein sylw at y tebygrwydd i Gristnogaeth. Dangosodd ein siaradwr luniau o’r addoliad Cristnogol ffyniannus gan gynnwys eglwysi gyda chynulleidfaoedd o hyd at 6,000 – a chanu emynau o Gymru! Dangoswyd i ni hefyd enghreifftiau anhygoel o wehyddu medrus ac yna trafododd ein siaradwr natur cymdeithas Khasi, gan gynnwys ei natur fatriarchaidd<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Yna trodd Cefyn ei sylw at ffigwr ysbrydoledig arall. Ganwyd Helen Rowlands (1891-1955) ym Mhorthaethwy, Ynys M\u00f4n (fe’i gelwir hefyd yn \u201cHelen o F\u00f4n\u201d). Hwyliodd i India ym 1916 gan ymroi llawer o’i bywyd i les ac addysg merched Khasi, sefydlu gofal mamolaeth a rhedeg ysgolion ar gyfer menywod a merched ifanc sydd wedi ysgaru neu yn weddw. Roedd hi’n rhugl ym Mengali ac yn adnabod Ghandi yn ystod rhyfeloedd annibyniaeth a hyd yn oed yn siarad o’r ysgrythur yn ei angladd. Mae hi’n cael ei chofio yn niwylliant Khasi fel Y Fam \/ Mam-gu, arwydd o barch mwyaf yn niwylliant Khasi.<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Daeth y rhan olaf o\u2019i sgwrs \u00e2 ni hyd at heddiw. Mae ein siaradwr wedi bod i India a daeth yn \u00f4l ychydig cyn y clo ym mis Mawrth 2020. Disgrifiodd y cysylltiadau cryf sydd wedi’u creu rhwng Cymru a phobl Khasi. Mae cysylltiadau cerddorol ar y gweill, efallai gyda thelyn, yn digwydd y flwyddyn nesaf. Mae Cyngor Celfyddydau Cymru a RICE (Cyfnewidfa Ddiwylliannol Rhuthun India) yn weithgar wrth hyrwyddo rhwng cysylltiadau diwylliannol. Mae Cefyn yn bwriadu dychwelyd i India yn y dyfodol i ddysgu mwy am bobl Khasi. Ar ddiwedd ei sgwrs fe wnaeth Cefyn ein gwahodd i archwilio ei baentiadau a’i waith pwyth yn darlunio agweddau ar fywyd a chymuned Khasis. Sgwrs hynod ddiddorol, wedi’i darlunio’n gyfoethog ar bwnc nad oedd llawer ohonom yn gwybod fawr ddim amdano. Gobeithio y daw yn \u00f4l a dangos ychydig mwy inni o’r hyn sydd y Tu \u00d4l i’r Bocs<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Diolchwyd i Cefyn gan ein Hysgrifennydd Vicky Macdonald<\/span><\/span><\/span><\/p>\n

Addasiad o adroddiad Diane Williams<\/span><\/span><\/h5>\n

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dros y flwyddyn a aeth heibio, mae\u2019r Gr\u0175p wedi mwynhau nifer o sgyrsiau rhagorol trwy Zoom a dwy daith gerdded lwyddiannus iawn. Fodd bynnag, roedd yn braf iawn cael cyd-gyfarfod unwaith eto, wyneb yn wyneb, yn Eglwys yr Holl Saint ar noson braf ym mis Medi. Croesawyd pawb i\u2019r cyfarfod gan ein Cadeirydd Kevin Slattery. […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-6274","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"yoast_head":"\nTu \u00f4l i\u2019r Blwch - Deganwy History<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/cy\/behind-the-box\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Tu \u00f4l i\u2019r Blwch - Deganwy History\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Dros y flwyddyn a aeth heibio, mae\u2019r Gr\u0175p wedi mwynhau nifer o sgyrsiau rhagorol trwy Zoom a dwy daith gerdded lwyddiannus iawn. Fodd bynnag, roedd yn braf iawn cael cyd-gyfarfod unwaith eto, wyneb yn wyneb, yn Eglwys yr Holl Saint ar noson braf ym mis Medi. Croesawyd pawb i\u2019r cyfarfod gan ein Cadeirydd Kevin Slattery. […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Deganwy History\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/money-box-missionary-collection-box-300x225.jpg\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"4 munud\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/\",\"url\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/\",\"name\":\"Tu \u00f4l i\u2019r Blwch - Deganwy History\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/money-box-missionary-collection-box-300x225.jpg\",\"datePublished\":\"2021-12-06T16:59:51+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"cy\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy\",\"@id\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/money-box-missionary-collection-box-300x225.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/money-box-missionary-collection-box-300x225.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Behind the Box\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/\",\"name\":\"Deganwy History\",\"description\":\"Just another WordPress site\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"cy\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Tu \u00f4l i\u2019r Blwch - Deganwy History","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/cy\/behind-the-box\/","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Tu \u00f4l i\u2019r Blwch - Deganwy History","og_description":"Dros y flwyddyn a aeth heibio, mae\u2019r Gr\u0175p wedi mwynhau nifer o sgyrsiau rhagorol trwy Zoom a dwy daith gerdded lwyddiannus iawn. Fodd bynnag, roedd yn braf iawn cael cyd-gyfarfod unwaith eto, wyneb yn wyneb, yn Eglwys yr Holl Saint ar noson braf ym mis Medi. Croesawyd pawb i\u2019r cyfarfod gan ein Cadeirydd Kevin Slattery. […]","og_url":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/","og_site_name":"Deganwy History","og_image":[{"url":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/money-box-missionary-collection-box-300x225.jpg","type":"","width":"","height":""}],"twitter_misc":{"Est. reading time":"4 munud"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/","url":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/","name":"Tu \u00f4l i\u2019r Blwch - Deganwy History","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/money-box-missionary-collection-box-300x225.jpg","datePublished":"2021-12-06T16:59:51+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/#breadcrumb"},"inLanguage":"cy","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy","@id":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/money-box-missionary-collection-box-300x225.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/wp-content\/uploads\/2021\/12\/money-box-missionary-collection-box-300x225.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/behind-the-box\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Behind the Box"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/#website","url":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/","name":"Deganwy History","description":"Just another WordPress site","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"cy"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/6274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6274"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/6274\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6285,"href":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/6274\/revisions\/6285"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.deganwyhistory.co.uk\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}