Pigion Hanes 2017

16eg Mawrth 2017 ……

Roedd nifer fawr o bobl yn bresennol yn ein cyfarfod diwethaf ar 16eg Mawrth pan ddaeth 3 aelod o’r Grŵp ymlaen i barhau’r traddodiad o gyflwyno sgyrsiau byr anffurfiol – ac arbennig o hwyliog unwaith y flwyddyn i aelodau a ffrindiau.

Y gyntaf i ddod ymlaen oedd Lucinda Smith, a’i thestun oedd ‘The Conwy Affray – Ffetherbedds and ffrying panns’.  

Roedd hwn yn seiliedig ar ddogfennau archifol oedd yn disgrifio sgandal yng Nghonwy yn y 16eg canrif, yn ymwneud a honiadau o drais, carcharu ar gam, lladrata,  cribddeiliaeth, – a llusgo rhywun allan o Eglwys y Santes Fair yn y dref gerfydd ei gwallt! Yr un a chafodd ei gyhuddo oedd Thomas Salisbury, Cwnstabl Castell Conwy, a’r rhai oedd yn ei gyhuddo oedd Bwrdeiswyr y dref. Cynhaliwyd yr achos yn Siambr y Seren ym Mhalas San Steffan, Llundain gan Cardinal Thomas Wolsey.

Siambr y Seren ym Mhalas San Steffan,  Llundain

Dangosodd Lucinda delweddau o’r dogfennau sydd i’w gweld yn Archif Conwy ac yn yr Archif Genedlaethol oedd yn rhoi’r achos ar ran y ddwy ochr. Yn anffodus nid yw’r dogfennau yn cyfeirio at ganlyniad yr achos ond mae Lucinda yn bwriadu parhau i ymchwilio gan obeithio darganfod diweddglo’r hanes canlyniad (os nad y gwirionedd) rhyw ddydd.     

    Yna cafwyd sgwrs ddarluniadol gan Elan Rivers am siop Wartski y Gemydd yn  Llandudno.

Morris Wartski – Bangor

Daeth Morris Wartski i Ogledd Cymru o’r ardal sydd ar y ffin rhwng Gwlad Pwyl a Rwsia, efallai i ddianc rhag y pogromau gwrth-Iddewig . Sefydlodd siop ym Mangor ym 1865 gan fynd o gwmpas yr ardal yn trwsio watsiau a chlociau. Ar ôl iddo sefydlu ei hun ym Mangor, symudodd i Landudno gan agor siopau gemwaith a dilladaeth yn Stryd Mostyn. Ym 1911 sefydlodd siopau yn Bond Street a Regent Street yn Llundain. Priododd ei ferch ag Emmanuel Snowman, sef mab un oedd yn gweithio yng ngweithdy Faberge yn Rwsia. Yn dilyn y Chwildro yn Rwsia ym 1917, galluogwyd i’r teulu prynu gemwaith a thrysorau eraill a atafaelwyd gan y llywodraeth. Ymysg ei gwsmeriaid oedd y 5ed Marcwis ecsentrig o Ynys Môn, Bing Crosby a Jackie Kennedy. Caewyd siop olaf Wartski yn Llandudno ym 1973 ond gellir gweld yr enw mewn mosäig yn y fynedfa i siop Goldsmiths yn y dref.  Mae’r brif siop yn Llundain yn parhau i fod yn fusnes teuluol llewyrchus. Mae Wartski wedi ymdrin â gwerthiant nifer o wyau enwog Faberge, 43 ohonynt a adfeddiannid ers i’r gweithdai cau.

‘Ŵy Pasg er cof am Azov’ gan Faberge -1891

Ychydig flynyddoedd yn ôl, prynwyd un yn ddiarwybod gan ddeliwr am $14,000 – pan sylweddolodd beth oedd, fe’i  gwerthwyd am £33m.

Mae saith o wyau Faberge dal i fod ar goll, felly ewch i chwilio amdanynt! 

Gwyn Hughes roddodd y sgwrs olaf, ac aeth a ni am dro diddanus iawn i lawr Lôn Atgofion – neu efallai Lôn Marl dylai hon fod. Dangosodd Gwyn luniau o Ddeganwy fel y bu ac fel y mae rŵan a chafwyd llawer o gyfranogiadau gan y gynulleidfa wrth i bobl rhannu eu gwybodaeth a’u hatgofion. Dangoswyd lluniau awyr o Doc Deganwy ym 1951 ac ym 1980, yn cynnwys y seidin lle arhosodd y Brenin a’r Frenhines dros nos ar adeg eu hymweliad a’r pentref ym 1946.

Pabo Hall 119 yn y Gyffordd,

 Yna dangoswyd llun o grŵp o ddynion o Wersyll Carcharorion Rhyfel , a llun mwy diweddar o’r union yr un fan. Fel y gwelir, mae’r postyn ar y chwith yn y llun yn dal i fodoli. Bu’r Gwersyll yn parhau i gael ei ddefnyddio am nifer o flynyddoedd ar ôl y rhyfel gyda llawer o’r Carcharorion Rhyfel yn gweithio ar y tir. Bu i nifer ohonynt ymgartrefu yn lleol, yn cynnwys Jozef Kosik sydd i’w weld yn y llun – mae’r teulu yn dal i fyw yn yr ardal.

1952 – Chwarel  yn y coedwig

Mewn llun awyr o’r gwersyll a dynnwyd ym 1952, dangosodd Gwyn goedwig fach rhwng y tai newydd ger Bryn Estyn, sy’n dangos chwarel cudd preifat – a chyfeiriodd at y ffaith i rywun oedd yn garddio gerllaw darganfod darn o drac rheilffordd! Dangoswyd hefyd ardal hen Ysgol Woodlands yn Lôn Marl a’r caeau gerllaw ymhell cyn i’r A470 newydd i Landudno cael ei hadeiladu. 

Bydd lawer mwy o luniau i’w gweld yn arddangosfa ein Diwrnod Agored yn Rhagfyr, ond yn y cyfamser os gallwch gynnig gwybodaeth ychwanegol i’r sgyrsiau hyn, cysylltwch â ni – byddem yn falch iawn i glywed gennych.

Addasiad o adroddiad Lucinda Smith

Latest Research