Bendith Ffynnon Santes Fair, Llanrhos

Ar brynhawn Sadwrn sych a heulog ym mis Awst, cyfarfu nifer o aelodau Grŵp Hanes Deganwy (DHG) â phobl leol bwysig i ddathlu dyfarnu Gwobr y Faner Werdd i’r ardd fach yn Ffynnon Santes Fair, Llanrhos. Cynhaliwyd y digwyddiad ar 15 Awst 2026 sef Gŵyl Dyrchafael y Forwyn Fair Fendigaid, diwrnod dathlu Catholig.

Croesawodd Kevin Slattery, cadeirydd DHG, bawb a dechreuodd drwy egluro’r rheswm dros y digwyddiad hwn a siarad am rai pobl nodedig sydd wedi cefnogi’r gwaith dros y blynyddoedd. Roedd llawer o’r rhain yn bresennol heddiw, ond yn anffodus nid yw rhai gyda ni mwyach. Mae’n debyg mai Ffynnon Santes Fair oedd y prif ffynhonnell ddŵr yn yr ardal leol hyd at 1908 pan gyflwynwyd dŵr pibellau.

Y prif reswm dros y digwyddiad oedd dathlu derbyn Gwobr Gymunedol y Faner Werdd am yr ardd hon ac atgoffa pobl o bwysigrwydd un o’n hadnoddau naturiol sydd wedi dod yn fwy perthnasol yn y tywydd sych diweddar (Haf 2026). Mae gwirfoddolwyr o Grŵp Hanes Deganwy wedi cynnal a chadw’r ardd o amgylch y ffynnon yn gyson ar ôl iddi gael ei hailddarganfod a’i hatgyweirio gan Ken Davies a Bryn Thomas ym 1994. Gellir darllen hanes sut y cafodd y ffynnon ei hailddarganfod a’i hatgyweirio mewn erthygl a ysgrifennwyd gan Ken Davies drwy ddilyn y ddolen hon.

https://www.deganwyhistory.co.uk/wp-content/uploads/2014/05/Ffynnon-Santes-Fair.pdf

Yna cerddodd Kevin i lawr y grisiau at y ffynnon a thynnu gwydraid o ddŵr i ddangos i bawb pa mor glir oedd hi hyd yn oed ar ôl y cyfnod sych hir diweddar.

Roeddem yn ffodus iawn i gael cefnogaeth y Parchedig Sarah Hildreth-Osborn o eglwys Sant Hilary a Santes Fair, Llanrhos a oedd wedi creu trefn gwasanaeth i ni ei dilyn yn ystod y seremoni fendithio. Dywedwyd gweddi fer yn ein hatgoffa o bwysigrwydd dŵr glân yn ein bywydau a sut mae angen mynediad at ddŵr ar bob bywyd nawr ac yn y dyfodol. Dilynwyd hyn gan ddau ddarlleniad byr o’r Beibl gyda darnau sy’n berthnasol i ddŵr.

Yna, er mawr hwyl i bawb, cymerodd y Parchedig Sarah ddŵr o’r ffynnon a bendithio’r gwirfoddolwyr a oedd wedi helpu i gynnal y ffynnon trwy daenellu dŵr drostynt, gan ddiolch iddynt am eu gwaith caled a’u hymroddiad. Roedd hi’n ddiwrnod cynnes ac anweddodd y dŵr yn fuan o’n dillad. Daeth y fendith i ben gyda darllen Gweddi’r Arglwydd.

Yna gosodwyd torch wrth y ffynnon wedi’i gwneud o flodau gwyn a glas traddodiadol Marian gan gynnwys lili gwyn, rhosod, chrysanthemums, carnasiynau, llygad y dydd a serenni glas, chrysanthemums glas wedi’u lliwio a hefyd glaswellt a oedd wedi’i gasglu’n lleol yn Rowen. Roedd y cyfuniad yn edrych yn wirioneddol brydferth fel y gallwch weld yn y llun isod.

Ar ôl y gwasanaeth, aeth pawb i’r Castle View am luniaeth o de, coffi, cacen, neu ddŵr wrth gwrs.

Diolch yn fawr i Vicky o Grŵp Hanes Deganwy am drefnu digwyddiad heddiw a chysylltu â phawb a fynychodd a’r Castle View. Diolch hefyd i Faer Llandudno Mandy Hawkins, Maer Conwy Sian Grady ac i’r Parchedig Sarah Hildreth-Osborn am eu cefnogaeth heddiw. Gwnaeth hi ddiwrnod cofiadwy iawn i fyfyrio ar un o’n hadnoddau naturiol sy’n aml yn cael eu hanghofio.